Kinh Nhận Thức Về Vô Thường Và Đau Khổ — Kệ Ba Pháp Ấn

Biển trần khổ sóng bồng lai láng

Kiếp phù sanh gẫm ngán biết bao

Tử sanh chìm đắm ba đào

Mịt mờ chưa biết đời nào thoát ly

Cõi giả tạm ích gì sự thế

Uổng tâm tư tìm kế miên trường

Trần hoàn vạn vật vô thường

Khổ sầu vô định muôn đường chông gai

Do nghiệp báo lưu lai từ trước

Thân tâm nầy có được do duyên

Sát na kế tục nhau liền

Diệt sanh sanh diệt triền miên không ngừng

Người hay thú đồng chung số phận

Hễ có thân ngũ uẩn không bền

Chịu điều biến đổi đảo điên

Sanh già đau chết có yên lúc nào

Thể vật chất không sao giữ nổi

Sức vô thường phá mỗi sát na

Chủ quyền nào phải của ta

ốm đau khó tránh tuổi già khó ngăn

Dây ái dục trói trăn từ phút

Vấy ưu phiền chẳng chút nào nguôi

Ở đời ai mãi an vui

Suy mòn vì nhuốm nặng mùi trần ai

Chừng thân chết toả hơi hôi hám

Người chung quanh chẳng dám lại gần

Cho dù những kẻ chí thân

Cũng nhờm xác chết ngại ngần tránh xa

Chọn một chốn rừng già thanh vắng

Ðem thây thi an táng cho xong

Ðịa táng hỏa táng chẳng đồng

Tùy duyên tùy tục vẫn không khác gì

Ðưa xác chết người đi thương tiếc

Kẻ thân nhân ly biệt khóc than

Hình hài mấy khúc rã tan

Cửa nhà bỏ lại họ hàng cách xa

Khổ tử biệt thiết tha nung nấu

Lìa lợi danh của báu tình yêu

Kiếp người khi đã hoại tiêu

Còn gì đáng kể ít nhiều ngoại thân

Cuộc trăm năm xoay vần ngày tháng

Buổi chia lìa ngao ngán bi thương

Chúng sanh trong cõi vô thường

Nên vun cội phước tìm đường vô sanh

Bỏ việc ác nhân lành gieo giống

Kết quả vui kiếp sống về sau

Mở lòng xả kỷ thanh cao

Giới tu thiền tập khá mau thực hành

Kẻ vụng tu điêu linh thối đọa

Tự sa vào ác đạo trầm mê

Trăm ngàn kiếp sống não nề

Khổ theo sau khổ quả về với nhân

Tu dưỡng ý khẩu thân trong sạch

Thẳng trên đường thanh bạch mà đi

Dầu cho sanh tử đến kỳ

Phút giây liễu ngộ thoát ly khổ sầu

Lẽ chân thật phải cầu liễu đạt

Khổ cõi đời số cát sông Hằng

Tám điều khổ não chi bằng

Ðây lần lượt giải ngọn ngành như sau

Ôi khổ lụy sanh vào cõi thế

Luật tuần hoàn nào kể chi ai

Thân ta bất luận gái trai

Cũng đều mắc phải đọa đày khổ sanh

Khi nghiệp đến pháp hành cấu tạo

Thác sanh vào lòng mẹ thành phôi

Nguyên tố vi tế ban đầu

Vốn là chất lỏng như dầu màu trong

Giọt dầu vấy chót lông con thú

Ta cầm lên rảy đủ bảy lần

Chỉ còn chút ít dư phần

Ấy như nguyên chất khởi thân con người

Bảy ngày đầu còn tươi trong vắt

Rồi lần lần biến sắc đổi màu

Ðến tuần thứ bảy về sau

Biến thành một chất trông vào đáng ghê

Sắc đỏ dợt mỡ pha lẫn máu

Bởi pháp hành cứ tạo thêm ra

Ðúng vào tuần lễ thứ ba

Hóa thành chất đặc như là thịt dư

Trong bụng mẹ an cư một chỗ

Miếng thịt thừa tội khổ xiết chi

Tuy hình hài kết thế ni

Nhưng còn mềm mại như chì nấu tan

Tưởng tượng đến trăm ngàn ghê sợ

Phôi thai giờ tương tợ trứng gà

Nhưng còn non yếu chưa già

Tuần tự thay đổi bảy ngày thứ tư

Bảy ngày nữa từ từ biến hóa

Bắt đầu chia tất cả năm nhành

Toàn thân chưa hẳn hình thành

Nhưng trông có dạng đầu mình chân tay

Bào thai phát triển hoài không dứt

Tuần thứ năm thất nhựt vừa qua

Nhỏ to hình dáng dần dà

Băm lăm ngày đủ đã ra hình hài

Ngoài ba tháng thành thai cứng cáp

Thai loài người nào khác thú đâu

Cũng đều khổ não âu sầu

ở trong bụng mẹ co đầu rút chân

Ðủ mười tháng vẹn toàn thân thể

Gần kỳ sanh lòng mẹ chẳng vui

Lo âu dạ luống bùi ngùi

Sợ bao bất trắc trong hồi khai hoa

Mãn toan tính đắn đo cân nhắc

Biển mênh mông chưa chắc được qua

Quẩn quanh công chuyện trong nhà

Dể duôi cũng chẳng đi xa bấy giờ

Kịp đến lúc ngồi chờ hoa nở

Quyến thuộc vầy kẻ đỡ người nâng

Chịu điều đau khổ từng cơn

Dầu kiên gan mấy cũng sờn nỗi đau

Phận làm mẹ khỏi sao tránh thoát

Nỗi đớn đau bão tạt vào thai

Khai hoa khi đã đến ngày

Theo đường kinh huyết ra ngoài sản môn

May được lúc lâm bồn yên ổn

Cả mẹ con khoẻ mạnh vuông tròn

Ấy nhờ hồng phúc nhà còn

Từ bao kiếp trước gieo trồng thiện căn

Nếu phước báu không hơn nghiệp ác

Khi sanh ra chịu các khó khăn

Dẫu còn sống sót nữa chăng

Dật dờ dường phải đôi lần đứt hơi

Ví nhân ác đến hồi trả quả

Chúng sanh nầy thảm họa chết non

Chết ngộp hoặc chết mỏi mòn

Chết ngoài bụng mẹ hoặc còn trong thai

Ngán ngẫm kiếp sanh lai tất tưởi

Từ thác sanh đến buổi lọt lòng

Mạng căn khương thới hoặc không

Nhưng đều phải chịu trong vòng trần lao

Quán khổ sanh xôn xao tấc dạ

Xét kiếp người buồn bã u sầu

Thế nhưng hết khổ đặng đâu

Có thân còn phải lo âu khổ già

Sự khổ già thân ta phải chịu

Dầu gái trai tiều tụy như nhau

Ðổi thay chẳng trước thì sau

Suy mòn từ lúc tốn hao từ giờ

Buổi niên thiếu ngây thơ đầy đặn

Sắc xinh tươi đủ vẹn mười phân

Dung nghi đẹp đẽ tốt lành

Dương dương đắc ý tuổi xanh thường tình

Ðộ trẻ trung vóc mình tráng kiện

Hằng phô bày thể diện đáng yêu

Thế gian ai cũng ưa chiều

Gái trai đều có tự kiêu thuở nầy

Mê muội tưởng đẹp hoài không giảm

Quá lạc lầm quý mến thân ta

Sắm đồ trang sức xa hoa

Ðiểm tô cho đặng đẹp ra tuyệt trần

Dùng kính lược dự phần chải gỡ

Giồi phấn son rạng rỡ thêm duyên

Chẳng vừa sở tạo tự nhiên

Thật ra cùng tánh khác hình mà thôi

Thân bất tịnh mọi người chẳng khác

Túi đựng đầy những vật nhớp nhơ

Lại còn biến đổi dường mơ

Chậm mau rồi cũng có giờ tiêu tan

Hữu tình đến vội vàng tuổi hạc

Mái tóc xanh trắng bạc như bông

Dầu cho cạn trí hết lòng

Cản ngăn tận sức vẫn không được nào

Tay chân thảy mòn hao gầy yếu

Dần dần còn xương chịu lấy da

Ôi thời tráng kiện đã qua

Xuân xanh nhường chỗ tuổi già đến thay

Mắt sáng tỏ những ngày rực rỡ

Thời lão niên đã trở nên lờ

Trông xa các vật tờ mờ

Nhãn quan suy kém có chờ cho đâu

Ðồng thời phát khổ sầu tai điếc

Lắng tai nghe chẳng thiệt tiếng tăm

Nghe lầm ắt nói lại lầm

Nhĩ quan đã hẳn âm thầm hoại tiêu

Cuộc biến đổi rất nhiều cơ sở

Ðây trưng ra mấy cớ thật gần

Như răng phải rụng lần lần

Ðó là triệu chứng tấm thân đã già

Tham luyến sống cũng là phải chết

Thân hữu tình chưa hết bao lâu

Thế nên sanh tử ải đầu

Trí nhân lấy đó làm câu răn mình

Cũng có kẻ quá tin sức khỏe

Tâm trẻ con thân thể đã già

Có ai kêu thử ông bà

Dầu không oán giận cũng là không vui

Nghe tiếng gọi ngậm ngùi không dĩ

Trái lại kêu bằng chị hay anh

Ngỡ mình còn độ xuân xanh

Ðẹp lòng toại ý thân tình kết giao

Ðã có thân tránh sao tiêu hoại

Vốn nhớp nhơ mà lại không bền

Khổ già đeo đuổi một bên

Khổ đau liên tiếp cho thêm não nề

Ôi thảm não nhắc về bệnh khổ

Khi cơn đau phát lộ đến ta

Do nhiều bệnh chứng hà sa

Toàn thân rũ riệt rên la từng hồi

Bao tật bệnh kể thôi không xiết

Bệnh ho lao bệnh kiết ung thư

Có thân thì phải hoại hư

Sang hèn ngu trí cũng như trẻ già

Bệnh cùi hủi thúi tha nhầy nhụa

Bệnh ngoài da ăn túa châu thân

Nhức đầu sổ mũi rút gân

Phù thũng sưng khắp tay chân mặt mày

Khi thấp khớp thiên thời gió rét

Lúc đau răng mũi nghẹt trái ban

Yếu tim sưng phổi đau gan

Những bệnh hư thiệt nhiệt hàn cũng lo

Vài đơn cử nghiệm cho ra lẽ

Dầu bệnh cơ nặng nhẹ khác nhau

Nhưng khi đã phải vướng đau

Khổ thân chẳng biết tả sao cho cùng

Thấy bệnh hoạn cảm thương thân thể

Cũng toan lo tìm kế giải sầu

Khổ đau càng thấm càng lâu

Rồi đến khổ chết bắt đầu nối theo

Khi khổ chết đã gieo mầm dữ

Thân chúng sanh mất sự thăng bằng

Trẻ già đều phải hãi hùng

Phút giây mệnh hệ thì lòng hay quên

Cơn hấp hối run lên không dứt

Khắp thân mình thịt giật gân thun

Có khi chuyển động vẫy vùng

Ruột gan dao cắt vô cùng đớn đau

Ngày tận số lâu mau phải tới

Khi thức thần lìa khỏi xác thân

Của trần trả lại cõi trần

Thi hài mục rã ai cần nữa đâu

Quyến thuộc dẫu khổ sầu than tiếc

Người chết rồi còn biết là chi

Thân kia đã gọi thây thi

Ôi thời oanh liệt đã đi qua rồi

Khi đã chết không nhờ của cải

Cùng vợ chồng con cái mẹ cha

Anh em quyến thuộc gần xa

Khó trông nương tựa cõi ma một mình

Thậm chí đến đồng trinh cắc bạc

Ðể trong môi người thác theo lề

Cũng không đem được dựa kề

Của trần bỏ lại ra về tay không

Quỉ vô thường vô song quyền thế

Giết chúng sanh bất kể gái trai

Giết người chẳng sót một ai

Dầu chư thiên cũng bị tay vày vò

Ðang vui sống làm cho tiêu diệt

Sát sanh linh chẳng biết xót than

Chỉ trừ cảnh giới niết bàn

Vô thường chẳng dám tìm đàng đến đây

Bởi chưng ở cảnh nầy tịch tịnh

Ðầy yên vui chẳng dính bụi trần

Phước báu to lớn vô ngần

Chẳng hư chẳng hoại pháp thân diệu thường

Niệm tưởng chết sanh lòng áo não

Muốn khỏi thì rán tạo phước duyên

Cố công trì giới tham thiền

Nhân sanh quả phúc về miền an vui

Chớ hờ hững dể ngươi sự ác

Ðừng để cho lầm lạc càng tăng

Bền lòng vun tưới thiện căn

Nghiệp theo chẳng kịp khi thăng niết bàn

Nếu do dự muộn màng sanh hại

Cũng đừng nên ỷ lại vào ai

Buddho một tiếng chỉ bày

Ðịnh tâm tỉnh trí khỏi sai lạc đường

Ta nên nhớ vô thường khổ não

Ðừng đợi cho nghiệp báo đến nơi

Ðọa đày vừa lúc tắt hơi

Bốn đường ác đạo lâu đời khó ra

Sự khổ chết nguyên là nghiệp dữ

Luật luân hồi tử tử sanh sanh

Nhiều đời quả báo sẵn dành

Chính ta tạo tác đã thành từ lâu

Vô minh đã gieo sâu nhân ác

Nhân đến hồi kết các quả sầu

Do câu thiện ác đáo đầu

Mình làm mình chịu ai cầu được ai

Vì lầm lạc giữ hoài tâm ác

Biết bao lần giết thác sanh linh

Nhẫn tâm không chút niệm tình

Tu nhân tích đức phần mình không lo

Vật có chủ không cho cũng cắp

Vợ con người mê hoặc tà dâm

Tính toan mưu kế âm thầm

Chẳng kiêng luật pháp tối tăm làm liều

Nói dối cũng một điều ác dữ

Lòng dối gian miệng cứ nói bừa

Có người uống rượu say sưa

Dầu ai khuyên nhắc không chừa thói quen

Cõi hiện tại nhúm nhen ngũ nghiệp

Tánh xấu xa chẳng kịp đổi thay

Chết rồi phải bị đọa đày

Sa vào địa ngục khổ hoài chẳng ngưng

Các tội ác theo từng mỗi bước

Bóng với hình cái trước cái sau

Nhân nào quả nấy liền nhau

Mình gây mình chịu ai nào giúp ta

Bị quỉ sứ hành hà đánh đập

Kéo lôi bừa bằm dập chẳng thương

Lửa hừng thiêu đốt thịt xương

Sống đi chết lại luôn luôn không ngừng

Sự thống khổ bởi chưng ác báo

Bất kỳ ai đã tạo phải mang

Cảnh nầy ác quả đã tan

Sanh làm ngạ quỉ đôi phần nhẹ hơn

Giống ngạ quỉ toàn thân ghê tởm

Ðói khát luôn hôm sớm quẩn quanh

Ăn ròng mủ máu hôi tanh

Hết kiếp ngạ quỉ tái sanh lên đời

Loài thú vật trên bờ dưới nước

Lớn nhỏ vì từ trước dể duôi

Ðành cam số phận hẩm hiu

Lắm khi bị giết để nuôi mạng người

Bắt giết hại thẳng tay chẳng tiếc

Thảm sát do trả nghiệp kiếp xưa

Khổ hành tả mấy cho vừa

Ðã là quả báo có chừa chi ai

Cũng có kẻ đầu thai thần quỉ

A tu la ngạ quỉ khác chi

Cũng đều đói khát thường khi

Chịu không biết mấy tăng kỳ kiếp lâu

Kiếp quá khứ gây bao tội khổ

Nghiệp quả này chẳng bỏ sót ai

Chúng sanh khắp hết bốn loài

Thấp hóa không hạn noãn thai chẳng trừ

Nhân ác đã gieo từ vô thỉ

Quả xấu kia trực chỉ theo mình

Làm cho tất cả chúng sanh

Mỗi đời phải chịu khổ hình như trên

Cõi giả tạm dường tên thắm thoát

Kiếp nầy qua kiếp khác đến thay

Rồi trong những kiếp vị lai

Cũng là hệ lụy nạn tai dẫy đầy

Sự khổ não bao vây liền sát

Khiến chúng sanh lầm lạc thêm hoài

Vì chưa thoát khỏi trần ai

Trùng trùng khổ ải biết ngày nào ra

Giờ ta hãy xét qua hiện tại

Chẳng khổ nào sánh lại khổ ăn

Vì chưng đói khát khó khăn

Muốn cho no đủ nên hằng phải lo

Nghèo sạch đất giàu to cũng thế

Nhọc ưu tư bất kể ngày đêm

Có rồi lại muốn có thêm

Bằng người chưa có cũng tìm cho ra

Nếu biếng nhác ở nhà thong thả

Ăn không lo lở cả núi sông

Mối ăn nặng gánh bên lòng

Mãi nuôi mạng sống dày công liệu lường

Già chí trẻ vẫn thường lam lụng

Việc sinh nhai phải dụng tấm thân

Lao lung thể xác tinh thần

Khó khăn cũng chịu nhọc nhằn cũng cam

Bệnh đói khát hằng làm vất vả

Thuốc dầu hay chẳng đả tật nầy

Nếu không ăn uống ốm gầy

Càng lâu ắt phải bỏ thây cõi trần

Ăn hay gấp mấy lần diệu dược

Có ăn rồi bệnh được giảm thuyên

Chúng sanh dù biếng cũng siêng

Không sao tránh khỏi phải quyền sanh nhai

Có kẻ rán cấy cày đào cuốc

Luống chuyên cần rẫy bái ruộng nương

Kẻ thì làm mướn bán buôn

Biết bao khổ cực luôn luôn một đời

Người giàu có thảnh thơi đôi chút

Bởi từ xưa quả phúc vun trồng

Cõi trần hái trái ngọt ngon

Khỏe thân nhưng vẫn phải còn khổ tâm

Những khổ não đã lần lượt giải

Vắn tắt đây đại khái tám điều

Chúng ta lấy đó gương nêu

Trẻ già cũng phải chịu điều khổ lao

Thấu lẽ khổ ta mau thức tỉnh

Rán nghiêm trì giới định tu thân

Ðộ mình cùng độ tha nhân

Vô minh đoạn tận niết bàn chứng tri